De CO2-belasting stond jarenlang centraal in het Nederlandse klimaatbeleid, maar in juni 2025 stemde een meerderheid van de Tweede Kamer voor de afschaffing ervan. Een beslissing die grote gevolgen heeft: voor de industrie, voor het milieu en misschien ook voor jou. Wat was die taks precies, waarom verdwijnt hij en wat gebeurt er nu met onze klimaatdoelen?
Wat de heffing op uitstoot inhield
Grote bedrijven die veel CO2 uitstoten, moesten in Nederland een tarief betalen per ton broeikasgas dat ze de lucht in bliezen. Dit systeem werkte als een financiële prikkel: hoe meer je uitstoot, hoe meer je betaalt. De gedachte was simpel. Bedrijven die willen besparen op kosten, gaan dan ook minder vervuilen. De taks gold bovenop het Europese emissiehandelssysteem, waarbij bedrijven rechten kopen om CO2 uit te stoten. Nederland legde er dus een extra laag bovenop, zodat de prikkel om te verduurzamen sterker was dan in veel andere landen. Dat maakte de Nederlandse industrie internationaal gezien duurder, wat bedrijven al jaren als een probleem zagen.
Waarom de Tweede Kamer voor afschaffing stemde
De industrie was al langer kritisch op de heffing. Bedrijven als staalproducenten en chemische fabrieken gaven aan dat zij door de extra kosten een concurrentienadeel hadden ten opzichte van fabrieken in andere Europese landen. Zij betaalden meer voor dezelfde activiteit dan hun buitenlandse concurrenten. De coalitie vond dat argument zwaar wegen. Tegenstanders, waaronder milieuorganisaties en een deel van de oppositie, reageerden bezorgd. Zij wijzen erop dat het schrappen van zo’n maatregel de klimaatdoelen verder buiten bereik brengt. Nederland heeft zich verplicht om in 2030 veel minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990. Zonder financiële druk op bedrijven wordt dat doel moeilijker te halen.
Huishoudens betaalden al meer dan bedrijven
Opvallend is dat gewone huishoudens al voor de afschaffing relatief meer betaalden per uitgestoten ton CO2 dan grote bedrijven. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over 2023 bleek dat huishoudens gemiddeld 2,5 keer zoveel betaalden per ton als bedrijven. De gemiddelde belasting lag dat jaar op 88 euro per ton voor alle sectoren samen. Dat verschil heeft te maken met hoe de verschillende belastingen zijn opgebouwd. Particulieren betalen energiebelasting op gas en elektriciteit, terwijl grote industriële verbruikers vaak onder gunstigere tarieven vallen of deels zijn vrijgesteld. Nu de industriële taks verdwijnt, wordt die kloof alleen maar groter. Huishoudens blijven via de energierekening meebetalen aan klimaatbeleid, terwijl de druk op grote vervuilers afneemt.
Wat er nu gebeurt met de klimaatdoelen
Nederland heeft zich aan Europese afspraken gehouden over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Die afspraken veranderen niet doordat de nationale heffing verdwijnt. Wat wel verandert, is de manier waarop bedrijven worden aangespoord om minder te vervuilen. Milieuorganisaties vrezen dat de industrie nu minder snel zal investeren in schonere technieken, omdat de financiële prikkel wegvalt. De overheid zegt dat andere maatregelen de leegte moeten opvullen, maar hoe dat er concreet uit gaat zien, is nog niet volledig duidelijk. Europa kijkt mee: het Europese emissiehandelssysteem blijft van kracht, maar experts twijfelen of dat alleen genoeg is om de Nederlandse doelen te halen. De discussie over wie er moet betalen voor de energietransitie, de industrie of de burger, is daarmee nog lang niet voorbij.
Veelgestelde vragen
Geldt de afschaffing van de CO2-heffing ook voor kleine bedrijven en particulieren?
Nee, de afgeschafte heffing gold specifiek voor grote industriële bedrijven. Particulieren en kleine ondernemers betalen belasting op hun energieverbruik via andere routes, zoals de energiebelasting. Die verandert niet door dit besluit.
Wat is het Europese emissiehandelssysteem en blijft dat bestaan?
Het Europese emissiehandelssysteem is een regeling waarbij grote bedrijven rechten moeten kopen voor elke ton CO2 die ze uitstoten. Dit systeem blijft gewoon bestaan, ook nu Nederland zijn eigen aanvullende taks heeft afgeschaft. Bedrijven moeten dus nog steeds Europese uitstootrechten aanschaffen.
Wat betekent dit voor de positie van Nederland in Europa op het gebied van klimaat?
Nederland loopt met de afschaffing uit de pas met landen die juist meer doen om de uitstoot te beprijzen. Andere Europese landen en de Europese Commissie volgen de ontwikkelingen op de voet. Of dit gevolgen heeft voor Europese klimaatafspraken of financiële bijdragen vanuit Europa, moet de komende tijd blijken.
Kunnen klimaatdoelen ook zonder een CO2-taks worden gehaald?
Klimaatdoelen kunnen in theorie ook worden gehaald via subsidies voor duurzame energie, verplichte normen voor uitstoot of investeringen in schone technologie. Experts zijn het er niet over eens of die alternatieven even goed werken als een directe financiële prikkel op vervuiling. Zonder de heffing wordt de druk op bedrijven om zelf te verduurzamen in ieder geval minder direct.
