Broeikasgassen zijn gassen in de atmosfeer die warmte vasthouden. Dat klinkt misschien onschuldig, maar het heeft grote gevolgen voor het klimaat op aarde. Door menselijke activiteit is de hoeveelheid van deze gassen de afgelopen eeuwen sterk gestegen. De temperatuur op aarde loopt daardoor op, en dat merken we aan veranderende weersomstandigheden, stijgende zeespiegels en extremere regenval. Begrijpen hoe dit werkt, is een goede eerste stap om te zien wat er om ons heen verandert.
Hoe gassen warmte vasthouden in de atmosfeer
De atmosfeer werkt een beetje zoals het glas van een serre. Zonlicht schijnt door de atmosfeer heen en warmt het aardoppervlak op. De aarde straalt die warmte daarna weer uit naar de ruimte. Gassen zoals koolstofdioxide, methaan en lachgas vangen een deel van die warmte op voordat het de ruimte bereikt. Dat is het broeikaseffect. Een klein beetje van dit effect is goed: zonder enig broeikaseffect zou de gemiddelde temperatuur op aarde rond de min achttien graden Celsius liggen. Te veel van dit effect is een probleem, want dan warmt de aarde sneller op dan goed is voor het ecosysteem.
De belangrijkste soorten en hun herkomst
Koolstofdioxide, ook wel CO₂ genoemd, is de meest bekende vorm. Het komt vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen zoals aardolie, aardgas en steenkool. Maar er zijn meer gassen die warmte vasthouden. Methaan is er daar één van. Het ontstaat bij de veeteelt, bij rijstverbouw en bij het ontginnen van aardgas. Methaan houdt op de korte termijn veel meer warmte vast dan CO₂. Lachgas, ook wel distikstofoxide genoemd, komt vrij bij het gebruik van kunstmest. Daarnaast zijn er ook industriële gassen, zoals de zogenoemde F gassen, die worden gebruikt in koelsystemen en spuitbussen. Die komen minder voor in de natuur maar zijn in verhouding erg schadelijk. Waterdamp is van nature aanwezig in de lucht en speelt ook een rol, al is de mens daar minder direct verantwoordelijk voor.
Wat stijgende uitstoot betekent voor het klimaat
Sinds de industriële revolutie in de negentiende eeuw is de concentratie van CO₂ in de lucht met meer dan vijftig procent gestegen. De gemiddelde temperatuur op aarde is daardoor al met ongeveer 1,1 graad Celsius gestegen ten opzichte van het pre industriële tijdperk. Dat lijkt weinig, maar de gevolgen zijn groot. Gletsjers smelten, het zeeniveau stijgt en extreem weer komt vaker voor. Wetenschappers zijn het er breed over eens dat verdere opwarming de leefomstandigheden voor mensen, dieren en planten steeds moeilijker maakt. De afspraken in het Kyoto Protocol en later het Klimaatakkoord van Parijs zijn erop gericht om de uitstoot van warmtevasthouders terug te dringen en de opwarming te beperken tot anderhalve graad.
Wat er al gebeurt om de uitstoot te verminderen
Wereldwijd worden stappen gezet om de uitstoot terug te dringen. Overstappen op zonne energie en windenergie zorgt ervoor dat er minder fossiele brandstoffen worden verbrand. Elektrisch rijden vermindert de uitstoot van CO₂ door het verkeer. Bossen spelen ook een grote rol: bomen nemen CO₂ op en slaan die op in hun stam en wortels. Daarom is het stoppen van ontbossing een belangrijk onderdeel van klimaatbeleid. In de landbouw wordt gezocht naar manieren om minder methaan en lachgas uit te stoten, bijvoorbeeld door ander veevoer of zuiniger gebruik van kunstmest. De Europese Unie heeft afgesproken om in 2050 klimaatneutraal te zijn, wat betekent dat er dan per saldo geen warmtevasthouders meer aan de atmosfeer worden toegevoegd.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen CO₂ en methaan als het gaat om klimaatverandering?
CO₂ en methaan dragen allebei bij aan de opwarming van de aarde, maar op een andere manier. Methaan houdt op de korte termijn veel meer warmte vast dan CO₂: op een periode van twintig jaar is methaan ongeveer tachtig keer zo krachtig. CO₂ blijft echter veel langer in de atmosfeer aanwezig. Daardoor is CO₂ op de lange termijn de grootste bijdrage aan klimaatverandering, terwijl het terugdringen van methaan op korte termijn snel effect heeft.
Heeft Nederland zelf veel uitstoot van warmtevasthouders?
Nederland heeft in verhouding tot zijn bevolking een relatief hoge uitstoot. Dat komt onder andere door de grote landbouwsector, de industrie en het gebruik van aardgas voor verwarming. De Nederlandse overheid heeft doelen gesteld om de uitstoot in 2030 met minstens vijfenvijftig procent te verlagen ten opzichte van 1990.
Kan de mens de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer ook weer verlagen?
Het verlagen van de CO₂ concentratie in de atmosfeer is mogelijk, maar moeilijk. Bossen planten en veengebieden herstellen helpen om CO₂ op te slaan. Er wordt ook onderzoek gedaan naar technieken die CO₂ rechtstreeks uit de lucht halen en opslaan onder de grond. Die technologieën bestaan al, maar zijn nog erg duur en worden nog niet op grote schaal toegepast.
Wat zijn F gassen en waarom zijn ze schadelijk?
F gassen, ook wel gefluoreerde gassen genoemd, zijn industriële gassen die worden gebruikt in koelkasten, airconditioners en bepaalde spuitbussen. Ze komen niet van nature voor in de natuur. Hoewel ze in kleine hoeveelheden voorkomen, houden ze duizenden keren meer warmte vast dan CO₂. Daardoor zijn ze ondanks hun kleine hoeveelheid een serieuze bijdrage aan het versterkte broeikaseffect.
